Toán tử trong Python là ký hiệu hoặc từ khóa dùng để tính toán và so sánh giá trị trong code, như +, ==, and, in. Python có bảy nhóm toán tử: số học, so sánh, logic, gán, thành viên, định danh và bit. Bài viết giải thích từng nhóm kèm ví dụ, bảng thứ tự ưu tiên và bài tập cho người mới.
Toán tử trong Python là gì và gồm những nhóm nào?
Toán tử thực hiện một phép xử lý trên một hoặc nhiều giá trị. Các giá trị đó gọi là toán hạng. Ở biểu thức 5 + 3, dấu + là toán tử, còn 5 và 3 là toán hạng.
Các toán tử Python chia thành bảy nhóm chính:
Toán tử số học: cộng, trừ, nhân, chia.
Toán tử so sánh: so sánh hai giá trị, trả về True hoặc False.
Toán tử logic: and, or, not.
Toán tử gán: gán và cập nhật giá trị cho biến.
Toán tử thành viên: in, not in.
Toán tử định danh: is, is not.
Toán tử bit: thao tác trên từng bit của số nguyên.
Bạn nên nắm chắc kiểu dữ liệu trước khi học phần này. Bài Python cơ bản cho người mới trình bày kỹ phần đó.
Các phép toán trong Python: toán tử số học
Đây là nhóm bạn dùng nhiều nhất. Bảng dưới liệt kê các phép toán trong Python với ví dụ.
| Toán tử | Ý nghĩa | Ví dụ | Kết quả |
|---|
+ | Cộng | 7 + 2 | 9 |
- | Trừ | 7 - 2 | 5 |
* | Nhân | 7 * 2 | 14 |
/ | Chia (luôn ra số thực) | 7 / 2 | 3.5 |
// | Chia lấy phần nguyên | 7 // 2 | 3 |
% | Chia lấy phần dư | 7 % 2 | 1 |
** | Lũy thừa | 7 ** 2 | 49 |
Lưu ý phép / luôn trả về số thực, kể cả khi chia hết. Ví dụ 8 / 2 cho kết quả 4.0.
Chia lấy dư trong Python với toán tử %
Chia lấy dư trong Python dùng dấu %. Toán tử này trả về phần còn lại sau khi chia.
print(17 % 5)
print(10 % 2)
Bạn dùng nó để kiểm tra số chẵn lẻ. Số chia cho 2 dư 0 là số chẵn.
Chia hết trong Python và phép chia lấy phần nguyên
Muốn kiểm tra chia hết trong Python, bạn so sánh phần dư với 0.
so = 24
if so % 6 == 0:
print("24 chia hết cho 6")
Phép // cho phần nguyên của thương. Với số âm, kết quả được làm tròn xuống, nên -7 // 2 ra -4.
Toán tử so sánh và toán tử logic trong Python
Hai nhóm này thường đi cùng nhau trong câu lệnh điều kiện. Kết quả của chúng đều là giá trị True hoặc False.
Toán tử so sánh
| Toán tử | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|
== | Bằng | 3 == 3 là True |
!= | Khác | 3 != 4 là True |
> | Lớn hơn | 5 > 9 là False |
< | Nhỏ hơn | 5 < 9 là True |
>= | Lớn hơn hoặc bằng | 5 >= 5 là True |
<= | Nhỏ hơn hoặc bằng | 6 <= 5 là False |
Người mới hay nhầm = với ==. Dấu = dùng để gán giá trị, còn == dùng để so sánh.
Python and, python or và not
Ba toán tử logic kết hợp nhiều điều kiện.
and: đúng khi cả hai vế cùng đúng.
or: đúng khi ít nhất một vế đúng.
not: đảo ngược giá trị đúng sai.
tuoi = 20
co_the = True
print(tuoi >= 18 and co_the)
print(tuoi < 18 or co_the)
print(not co_the)
Với python and và python or, Python dừng kiểm tra ngay khi biết kết quả. Cơ chế này gọi là đánh giá tắt. Bạn sẽ gặp lại các điều kiện này ở bài Python if else.
Toán tử gán, thành viên và định danh trong Python
Toán tử gán
Dấu = gán giá trị cho biến. Các dạng gán kết hợp giúp bạn viết ngắn gọn hơn.
diem = 10
diem += 5
diem -= 3
diem *= 2
diem //= 5
diem %= 3
Các dạng khác gồm /= và **=.
Toán tử thành viên in và not in
Toán tử in kiểm tra một giá trị có nằm trong chuỗi, list, tuple, set hay dict hay không.
trai_cay = ["táo", "cam", "xoài"]
print("cam" in trai_cay)
print("nho" not in trai_cay)
print("th" in "Python")
Với dict, in kiểm tra khóa chứ không kiểm tra giá trị.
Toán tử định danh is và is not
Toán tử is kiểm tra hai biến có cùng trỏ đến một đối tượng trong bộ nhớ không. Nó khác với ==, vốn chỉ so sánh nội dung.
a = [1, 2]
b = [1, 2]
print(a == b)
print(a is b)
Bạn thường dùng is để so sánh với None, ví dụ if x is None:.
Toán tử bit và thứ tự ưu tiên toán tử Python
Toán tử bit
Toán tử bit làm việc trên dạng nhị phân của số nguyên. Nhóm này ít gặp khi mới học, nhưng hữu ích với xử lý dữ liệu mức thấp.
| Toán tử | Ý nghĩa | Ví dụ | Kết quả |
|---|
& | AND bit | 5 & 3 | 1 |
| | OR bit | 5 | 3 | 7 |
^ | XOR bit | 5 ^ 3 | 6 |
~ | Đảo bit | ~5 | -6 |
<< | Dịch trái | 5 << 1 | 10 |
>> | Dịch phải | 5 >> 1 | 2 |
Thứ tự ưu tiên của các toán tử
Khi một biểu thức có nhiều toán tử Python, Python tính theo thứ tự ưu tiên. Danh sách dưới đây xếp từ cao xuống thấp, chỉ gồm các nhóm bạn dùng thường xuyên.
Dấu ngoặc ().
Lũy thừa **.
Nhân, chia, chia lấy phần nguyên, chia lấy dư: *, /, //, %.
Cộng, trừ: +, -.
So sánh, in, is: ==, <, in, is...
not, rồi and, rồi or.
print(2 + 3 * 4)
print((2 + 3) * 4)
Khi biểu thức dài, bạn hãy dùng dấu ngoặc. Code sẽ dễ đọc và ít sai hơn.
Lỗi thường gặp khi dùng toán tử trong Python
Người mới hay mắc các lỗi sau.
Dùng = thay cho == trong điều kiện. Python báo SyntaxError.
Nhầm / với //. Phép / luôn ra số thực.
Cộng chuỗi với số. Biểu thức "Tuổi: " + 20 gây TypeError. Hãy dùng str(20).
Dùng is để so sánh giá trị. Hãy dùng == cho số và chuỗi.
Quên ngoặc khi trộn and và or, khiến kết quả khác dự định.
Bài tập về toán tử trong Python
Bạn chỉ nhớ lâu khi tự gõ code. Hãy thử năm bài sau.
Nhập hai số, in tổng, hiệu, tích và thương.
Nhập một số, kiểm tra số đó chẵn hay lẻ.
Nhập một số, kiểm tra số đó có chia hết cho cả 3 và 5 không.
Tính lũy thừa bậc 3 của một số nhập từ bàn phím.
Nhập tuổi, in True nếu tuổi nằm trong khoảng từ 18 đến 60.
Muốn luyện thêm, bạn có thể thử khóa miễn phí Nhập môn Lập trình Python. Khóa Luyện tập Cú pháp Python giúp bạn củng cố sâu hơn các toán tử và cấu trúc lệnh.
Câu hỏi thường gặp về toán tử trong Python
Toán tử ** dùng để làm gì?
Toán tử ** tính lũy thừa. Biểu thức 2 ** 10 cho kết quả 1024.
Sự khác nhau giữa == và is là gì?
Toán tử == so sánh nội dung hai giá trị. Toán tử is kiểm tra hai biến có cùng một đối tượng hay không.
Python có toán tử tăng ++ không?
Python không có ++ và --. Bạn dùng x += 1 hoặc x -= 1.
Bắt đầu luyện toán tử trong Python ngay hôm nay
Bạn đã biết bảy nhóm toán tử, thứ tự ưu tiên, các lỗi hay gặp và có sẵn năm bài tập. Hãy chạy từng ví dụ và đổi số để quan sát kết quả.
Đăng ký học thử miễn phí tại hocpython.net, nơi bài học có sẵn trình chạy code ngay trong bài. Bạn cũng có thể gọi +84 989 534 458 để chúng tôi tư vấn lộ trình học. Chúng tôi đồng hành cùng bạn từ những dòng code đầu tiên với toán tử trong Python.
