Quy Tắc Đặt Tên Biến Trong Python: Luật Và Chuẩn PEP 8

Quy tắc đặt tên biến trong Python gồm 5 luật. Tên chỉ có chữ cái, chữ số và dấu gạch dưới; không bắt đầu bằng số; không có dấu cách; không trùng từ khóa; chữ hoa khác chữ thường. Bài viết có bảng ví dụ đúng sai, các quy ước của chuẩn PEP 8 và bài tập tự kiểm tra cho người mới học.

Quy tắc đặt tên biến trong Python: 5 luật bắt buộc

Biến là chiếc hộp có nhãn để chứa giá trị. Python cho bạn tự chọn nhãn, nhưng nhãn phải theo 5 luật dưới đây. Vi phạm một luật, chương trình báo lỗi ngay.

Luật 1: Chỉ dùng chữ cái, chữ số và dấu gạch dưới

Tên biến chỉ gồm chữ cái, chữ số và ký tự _. Bạn không dùng dấu gạch ngang, dấu chấm hay ký hiệu như @, $, %.

so_luong = 10     # đúng
so-luong = 10     # sai: dấu gạch ngang bị hiểu là phép trừ

Dòng thứ hai báo SyntaxError, vì Python đọc so-luong là phép trừ giữa hai tên so và luong.

Luật 2: Không bắt đầu bằng chữ số

Ký tự đầu tiên phải là chữ cái hoặc dấu gạch dưới. Chữ số chỉ được đứng ở vị trí thứ hai trở đi.

diem1 = 8      # đúng
1diem = 8      # sai: SyntaxError

Đây là lỗi người mới gặp nhiều nhất khi khai báo biến trong Python.

Luật 3: Python phân biệt chữ hoa và chữ thường

ten, Ten và TEN là ba biến khác nhau. Gõ lệch một chữ hoa là Python coi như tên chưa tồn tại.

ten = "Lan"
print(Ten)     # NameError: name 'Ten' is not defined

Hãy giữ một kiểu viết duy nhất cho mỗi biến để tránh lỗi này.

Luật 4: Không dùng dấu cách và ký tự đặc biệt

Tên biến là một cụm liền mạch. Muốn ghép nhiều từ, bạn nối chúng bằng dấu gạch dưới.

ho_ten = "Nguyễn Văn An"    # đúng
ho ten = "Nguyễn Văn An"    # sai: SyntaxError

Python 3 cho phép chữ có dấu như tên. Tuy vậy, chúng tôi khuyên bạn dùng tiếng Việt không dấu để tránh lỗi font khi chia sẻ code.

Luật 5: Không đặt trùng từ khóa của Python

Từ khóa là những từ Python giữ riêng cho cú pháp, như for, if, class, True, None. Bạn không được dùng chúng làm tên biến.

class = "Lớp 10A"     # sai: SyntaxError
lop = "Lớp 10A"       # đúng

Muốn xem đầy đủ danh sách, bạn chạy hai dòng sau:

import keyword
print(keyword.kwlist)

Bảng tên biến đúng và sai trong Python

Cách nhanh nhất để nhớ luật là xem ví dụ. Bảng dưới đây tổng hợp các tên thường gặp. Chúng tôi đã chạy thử từng tên trong Python 3.

Tên biến nào sau đây là đúng trong Python?

Đây là dạng câu hỏi trắc nghiệm hay gặp trong bài kiểm tra. Hãy thử với bốn đáp án:

• A. 2_so

• B. my var

• C. my_var

• D. my-var

Đáp án đúng là C. Đáp án A bắt đầu bằng chữ số, B có dấu cách và D có dấu gạch ngang.

Mẹo làm nhanh: loại các đáp án có dấu cách, dấu gạch ngang, chữ số đứng đầu hoặc trùng từ khóa. Đáp án còn lại là tên hợp lệ.

Kiểm tra tên biến bằng code

Bạn có thể nhờ Python kiểm tra giúp bằng phương thức chuỗi isidentifier().

print("diem_toan".isidentifier())   # True
print("2diem".isidentifier())       # False
print("for".isidentifier())         # True

Chú ý dòng cuối: for vẫn cho kết quả True, vì nó đúng dạng tên gọi. Bạn cần kết hợp với keyword.iskeyword("for") để phát hiện từ khóa.

Sau khi đặt tên, bạn có thể dùng type() để kiểm tra kiểu dữ liệu trong Python. Phần này nằm trong bài Python cơ bản cho người mới.

Quy ước đặt tên theo chuẩn PEP 8

Năm luật trên là bắt buộc. Ngoài ra, cộng đồng Python có thêm quy ước viết tên trong tài liệu PEP 8. Quy ước không gây lỗi, nhưng giúp code dễ đọc và thống nhất giữa mọi người.

snake_case cho biến và hàm

PEP 8 khuyên đặt tên biến và hàm bằng chữ thường, các từ nối nhau bằng dấu gạch dưới. Kiểu viết này gọi là snake_case.

diem_trung_binh = 8.5
so_hoc_sinh = 32

Tên lớp (class) dùng kiểu PascalCase, mỗi từ viết hoa chữ cái đầu và không có dấu gạch dưới, ví dụ HocSinh.

Hằng số trong Python viết hoa toàn bộ

Hằng số trong Python là giá trị bạn không định thay đổi, như số pi hay số lần thử tối đa. Python không có cơ chế khóa hằng số. Quy ước là viết hoa toàn bộ và nối bằng dấu gạch dưới.

SO_LAN_THU_TOI_DA = 3
PI = 3.14159

Dù vẫn gán lại được, bạn nên coi các tên viết hoa này là "chỉ đọc".

Dấu gạch dưới ở đầu tên biến

Một dấu gạch dưới ở đầu, như _tam, báo hiệu biến chỉ dùng nội bộ. Dấu _ đứng một mình thường dùng cho giá trị bạn không cần đến.

for _ in range(3):
    print("Xin chào")

Tên bắt đầu bằng hai dấu gạch dưới có ý nghĩa đặc biệt trong lớp, nên người mới hãy tránh.

Tránh trùng tên với hàm có sẵn

Python không cấm bạn đặt tên biến là list, str, sum hay max. Nhưng làm vậy sẽ che mất hàm gốc.

list = [1, 2, 3]
list("abc")    # TypeError: 'list' object is not callable

Hãy đổi thành danh_sach, chuoi hoặc tong_so để tránh lỗi khó hiểu này.

Mẹo đặt tên biến dễ đọc cho người mới

Một tên biến tốt cho người đọc biết biến chứa gì mà không cần xem lại code. Bạn có thể áp dụng bốn mẹo sau.

1. Đặt tên theo ý nghĩa. diem_toan rõ hơn x hoặc a1.

2. Giữ độ dài vừa phải. Từ hai đến bốn từ là đủ cho đa số trường hợp.

3. Dùng một ngôn ngữ nhất quán. Hoặc toàn tiếng Việt không dấu, hoặc toàn tiếng Anh. Đừng trộn hai loại.

4. Tránh tên một chữ cái dễ nhầm như l (chữ L thường), O và I. Chúng giống số 1 và số 0.

Biến lặp ngắn như i, j trong vòng lặp là ngoại lệ được chấp nhận. Bạn xem thêm cách dùng ở bài Python for.

Bài tập kiểm tra quy tắc đặt tên biến trong Python

Hãy xác định tên nào hợp lệ, tên nào sai và nêu lý do:

1. tong_diem

2. 3_mon_hoc

3. class

4. ho_va_ten

5. gia tien

6. _ketqua

Đáp án: tên 1, 4 và 6 hợp lệ. Tên 2 bắt đầu bằng chữ số. Tên 3 trùng từ khóa. Tên 5 có dấu cách.

Muốn luyện nhiều hơn, bạn xem bài Bài tập Python cơ bản có lời giải. Nếu cần ôn về phép tính trên biến, bài Toán tử trong Python sẽ hữu ích.

Câu hỏi thường gặp về đặt tên biến trong Python

Tên biến trong Python dài tối đa bao nhiêu ký tự?

Python không giới hạn độ dài tên biến. Tuy vậy, tên quá dài làm code khó đọc, nên bạn hãy giữ ngắn gọn.

Có được đặt tên biến bằng tiếng Việt có dấu không?

Python 3 chấp nhận, nhưng chúng tôi không khuyên dùng. Tên không dấu an toàn hơn khi mở file trên máy khác hoặc công cụ khác.

Đặt tên biến sai thì chương trình báo lỗi gì?

Tên vi phạm luật cú pháp gây SyntaxError. Gõ sai chữ hoa chữ thường gây NameError khi bạn gọi biến chưa tồn tại.

Áp dụng quy tắc đặt tên biến trong Python ngay hôm nay

Bạn đã nắm 5 luật bắt buộc, cách phân biệt tên đúng sai và các quy ước PEP 8 như snake_case. Hãy chạy từng ví dụ trên máy và thử đổi tên để tự thấy lỗi.

Đăng ký học thử miễn phí để viết code ngay trong bài học, hoặc bắt đầu với khóa Nhập môn Lập trình Python. Bạn cũng có thể gọi +84 989 534 458 để chúng tôi tư vấn lộ trình. Nắm chắc quy tắc đặt tên biến trong Python giúp code của bạn gọn và ít lỗi.